Omawiana problematyka.

Waga problemu

Zwierzęta złapane we wnyki, ścieki odprowadzane do jeziora, śmieci porzucone w lesie, uszkodzone rośliny w rezerwacie, wypalane trawy... Te i wiele innych przykładów niszczenia przyrody ma miejsce na co dzień. Zapewne miałeś/miałaś w swym życiu do czynienia chociaż z jednym przypadkiem świadomego działania człowieka przeciw środowisku, a w konsekwencji również przeciw prawu innych ludzi do czystego środowiska. Co wtedy czułeś/czułaś? Czy byłeś/byłaś bierny? Czy podjąłeś/podjęłaś jakieś działania? Może chciałeś/chciałaś podjąć jakieś działania, ale nie wiedziałeś/wiedziałaś do kogo się zwrócić, ogarnęło Cię zniechęcenie i w konsekwencji zapomniałeś/zapomniałaś o całym zdarzeniu. Jeżeli nie jest Ci obojętny stan naszego środowiska, ale nie wiesz, jakie podjąć działania w sytuacji zagrożenia środowisku bądź już naruszenia środowisku, to niniejszy skromny poradnik skierowany jest właśnie do Ciebie. Pomożemy Ci rozpoznać najbardziej powszechne, wręcz „niemal zwyczajne”, naruszenia stanu przyrody, wskażemy w skrócie, jakie normy prawne zostały naruszone, a przede wszystkim opiszemy, w jaki sposób możesz zareagować. Pamiętaj, również od Ciebie, Twych działań i zaniechań, zależy nie tylko stan środowiska, w którym Ty żyjesz, ale również stan środowiska, w którym żyć będą Twoje dzieci i wnuki.

Jednym z podstawowych praw człowieka stanowi prawo do czystego środowiska naturalnego. Znaczenia tego prawa nie umniejsza fakt, iż stanowi tzw. trzeciej generacji praw człowieka. Stanowi to wyłącznie wynik rozwoju społeczno-gospodarczego cywilizacji, która dopiero na obecnym etapie rozwoju dostrzegła jego znaczenie. Podstawowym jednakże prawem człowieka i obywatela jest prawo do znajomości jego praw. Tylko świadomy obywatel, rozumiejący istotę podstawowych regulacji i procedur dotyczących ochrony przyrody, chronić przyrodę i pomagać.

Realizacji prawa do środowiska naturalnego służy w Polsce szereg przepisów i procedur, które skromny niniejszy poradnik ma Ci przybliżyć. Jest to tym bardziej zasadne, że nawet instytucje rządowe próbują wpłynąć na stan świadomości prawnej obywateli (np. publikacja Ministerstwa Sprawiedliwości Obywatel w postępowaniu cywilnym. Prawa i obowiązki red. Tomasz Sroka). Wystarczy. Obywatel świadomy, to obywatel świadomy swych praw.

Celem niniejszego opracowania jest w szczególności naszkicowanie najczęściej występujących problemów - naruszeń środowiska, uregulowań prawnych w tym zakresie, konsekwencji prawnych naruszeń w tym grożących sprawcy sankcji.

Polskie uwarunkowania prawne omawianej tematyki

Najważniejszym aktem normatywnym z zakresu ochrony środowiska, będącym podstawą wykładni przepisów ustaw i rozporządzeń stanowi obowiązująca Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 roku. Bez przechodzenia do szczegółowej analizy Konstytucji podkreślić należy, iż przede wszystkim przewiduje ona ochronę środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju (art. 5 Konstytucji). Z uwagi m.in. na konieczność ochrony środowiska można w drodze ustawy ograniczać konstytucyjne wolności i prawa (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Obowiązek dbałości o stan środowiska i ponoszenia odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie, jest konstytucyjnym obowiązkiem każdego (art. 86 Konstytucji), a zatem również Twoim obowiązkiem.

Oczywiście ochronę środowiska szczegółowo regulują m.in. ustawy, zarówno wprost poświęcone tej tematyce, ustawy dotyczące spraw związanych ze środowiskiem naturalnym częściowo poświęcone też ochronie przyrody jak i ustawy, które dotyczą innej materii, ale zawierające przepisy poświęcone ochronie środowiska. Wprost ochronie środowiska są Prawo ochrony środowiska oraz ustawa o ochronie przyrody. Istotne przepisy poświęcone ochronie środowiska zawiera w szczególności Prawo łowieckie. Z ustaw dotyczących innej materii, ale zawierających przepisy z zakresu ochrony środowiska można wymienić ustawy zawierające przepisy dotyczące typowo czynów zabronionych, jak Kodeks karny i Kodeks wykroczeń i ustawy dotyczące regulacji konkretnego aspektu funkcjonowania społeczeństwa, które zawierają przepisy środowiskowe, jak np. ustawa o odpadach. Z uwagi na charakter niniejszego poradnika wybrane przepisy poszczególne ustaw zostaną zaprezentowane w jego dalszej w odniesieniu do konkretnych sytuacji zagrożeń środowiska.

Bieżące statystyki

Bezprawne ingerowanie w środowisko, jego zanieczyszczanie i niszczenie nie jest wyłącznie teoretyczne. Jest wręcz przeciwnie. Z dostępnych statystyk Komendy Głównej Policji w szczególności wynika, iż w oparciu tylko o przepisy karne samej tylko ustawę o ochronie zwierząt zwiększa się sukcesywnie ilość prowadzony postępowań przygotowawczych (wzrost z 1187 w 2003 roku do 2214 w 2014 roku) oraz liczba przestępstw stwierdzonych (wzrost z 845 w 2003 roku do 1483 w 2014 roku). Przyczyn tego stanu rzecz można dopatrywać się nie tylko w większej aktywności Policji, ale w większej świadomości i wrażliwości społeczeństwa zgłaszającego przypadki podejrzenia popełnienia przestępstw.

Statystyki

Statystyki Komendy Głównej Policji za lata 2003 – 2014 w zakresie przestępstw z Ustawy o ochronie zwierząt

[tabelka]

test